Osmanlı’da Sportif Atıcılık ve Nişan Taşları

Nişan taşı denince çoğu kez İstanbul’daki bir semtin adı akla gelir. Oysa –okçuluk başta olmak üzere– sportif atıcılığa paralel olarak nişan taşlarının tarihimizde, özellikle de Osmanlı yaşamında önemli bir yeri vardır. Aslında Nişantaşı semti de adını, dörtyol ağzındaki tarihî taştan alıyor.

Atıcılığın çeşitli türleri günümüzdeki önemli spor dallarındandır. Geçmişte de, kuralları bugünkülerden farklı olmakla birlikte, atıcılık yarışmaları yapılırdı. Osmanlı’da zaman zaman padişahlar ve ülkenin üst düzey yöneticileri de yarışmalara katılırdı. 
Bu yarışmalarda dereceler belirlenir, rekorlar belgelenirdi. İşte en dikkate değer belgeler de, rekorların kırıldığı menzillere dikilen bu nişan taşları.

İstanbul’un nişan taşları yalnızca Teşvikiye ve Nişantaşı’nda bulunmuyor; bu türden tarihe mâl olmuş pek çok nişan taşının yer aldığı bölge ve meydan var İstanbul’da. Okmeydanı semti de bunlardan biri. Kitapta, Okmeydanı nişan taşları özel bir bölümde inceleniyor. Okmeydanı İstanbul’daki nişan taşlarının en önemli merkezidir. Ancak yazar, bununla yetinmiyor, Okmeydanı dışındaki nişan taşlarına da erişiyor. Köşede bucakta, hoyratça davranışlarımıza karşın ne kalmışsa, hepsine ulaşmayı deniyor. Taşların yerlerini, konumlarını, şekillerini, boyutlarını, kitâbelerindeki yazıları ve ebced hesabıyla dikiliş tarihlerini aktarıyor; yazıtlardaki sözcüklerin Türkçe karşılıklarını veriyor.

İstanbul aldığı aşırı göç ve yoğun yapılaşmayla yağmalanırken, eskiden neredeyse kutsal alan olarak kabul edilen ok meydanları da acımasızca yağmaya uğrar. Okmeydanı da bundan nasibini alır, nişan taşlarının yer aldığı pek çok yöre de… Çevre yağmalanırken nişan taşlarının korunmasını beklemek safça bir hayal olurdu. Doğal sonuç olarak taşların da büyük bölümü yok edildi. Şehrin yöneticileri de çeşitli nedenlerle, yağmayı engellemek ve hiç değilse tarihi yapıtları korumak yerine, yapılanlara seyirci kalmanın ötesine geçmeyince, tarihsel olduğu kadar sanatsal değer de taşıyan nişan taşları, yıllarca süren bu vandallığa yenik düşmekten kurtulamadı. Şu anda bile belki, elinizdeki kitapta belgelenmiş taşlardan birçoğu artık yerinde olmayabilir.